Thế giới bước vào biến động kinh tế- địa chính trị hiện tại trong bối cảnh tưởng chừng đã lấy lại được sự ổn định tương đối suốt hơn một năm qua. Đặc biệt, cú sốc lần này chạm trực tiếp vào “mạch máu” của kinh tế thế giới – thị trường năng lượng và hoạt động logistics. Trước những tác động của cú sốc này đến doanh nghiệp xuất khẩu, trong đó có dệt may, TS. Lê Tiến Trường- Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) cho rằng, doanh nghiệp cần kịp thời nắm bắt, theo dõi các tín hiệu từ biến động để có kịch bản sản xuất kinh doanh phù hợp.
* Thưa ông, xin ông cho biết chiến sự tại khu vực Trung Đông sẽ ảnh hưởng thế nào đến hoạt động của các doanh nghiệp xuất khẩu, trong đó có dệt may. Đặc biệt khi chúng ta có rất nhiều đơn hàng sang thị trường châu Âu, thị trường Bắc Mỹ đều phải đi qua khu vực này?
Trước hết, ở thời điểm này chưa thể có những dự báo mang tính chính xác cao về tình hình sẽ diễn biến trong thời gian tới. Tuy nhiên, ngay khi chiến sự xảy ra, đã ngay lập tức làm gián đoạn đường logistics đi qua điểm eo biển Hormuz và kênh Suez, đây là con đường chính để đưa hàng hóa sang châu Âu. Nếu hàng hóa đến Bắc Mỹ thì còn có một lựa chọn nữa là đi qua đường Thái Bình Dương, Panama, nhưng đây là đường rất ít gặp các trạm tiếp dầu, thường phải tàu rất lớn mới đi được theo đường này. Cho nên, đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, trước hết là phải lo lắng về khả năng có thể giao được hàng trong thời gian tới và thời gian giao hàng có thể kéo dài. Các hiệu ứng tiếp theo, chiến sự làm giá dầu mỏ tăng lên khiến chi phí năng lượng cũng như chi phí của những mặt hàng nguyên liệu được chế biến từ dầu mỏ, như trong ngành dệt may là các loại xơ Polyester có thể sẽ tăng theo.
Tuy nhiên, đối với những ngành tiêu dùng như dệt may thì khi chiến sự xảy ra, điều lo lắng lớn nhất là sự thay đổi hành vi của người tiêu dùng ở các quốc gia, trong đó có hai thị trường lớn là Mỹ và châu Âu.
Đối với các doanh nghiệp như Vinatex, chúng tôi vẫn đang tiếp tục tập trung cao nhất để hoàn thành các đơn hàng đã có, vì thực tế đơn hàng đang có số lượng tương đối khá, nhất là sau khi thuế đối ứng bị bãi bỏ ngày 20/02/2026 và thuế bổ sung mới trên toàn cầu cho tất cả quốc gia ở mức 10-15%. Như vậy, Việt Nam cũng tương đồng với các quốc gia khác, không bị cao hơn như trước đây khi Ấn Độ đã giảm xuống 15% trong khi Việt Nam là 20%…
Chúng tôi vẫn quyết tâm sản xuất nhanh nhất, hiệu suất nhất. Trong đó có tính toán đến cả việc rút ngắn thời gian sản xuất tại Việt Nam để có thể bù lại một phần thời gian giao hàng do logistics dài ra mà vẫn tiếp cận được các thị trường một cách hợp lý…
* Như vậy, việc giá dầu mỏ tăng kéo theo các chi phí tăng thì giá thành sản xuất cũng sẽ phải tăng lên, khiến đơn hàng có thể bị sụt giảm, ông nhận định thế nào về vấn đề này?
Thực tế thì giá của các loại nguyên liệu lên hay xuống phụ thuộc vào thời gian của chiến sự. Nếu chiến sự kết thúc nhanh, mức độ ảnh hưởng sẽ không lớn. Nếu chiến sự kéo dài như những dự báo trước đây của chúng ta về xung đột ở Nga và Ukraine, đến nay đã là hơn 4 năm, thì sẽ có ảnh hưởng tiêu cực dài hơn. Điểm khác biệt so với thời gian trước, đó là sau năm 2025, tình trạng hàng tồn kho ở tất cả các thị trường đều ở mức tương đối bình thường. Không có hiện tượng ùn ứ tồn kho như giai đoạn năm 2023 sau khủng hoảng kinh tế. Nước Mỹ trong suốt năm 2025 vừa qua, lượng hàng hóa thời trang tồn kho liên tục được giữ ở mức khoảng 57-58 tỷ đô la, là mức bình quân rất thông thường của thị trường, và chính vì thế thì nếu có suy giảm thì cũng sẽ không giảm sâu như thời điểm năm 2023…
Chúng tôi hy vọng chiến sự sẽ kết thúc sớm và những ảnh hưởng tiêu cực với nền kinh tế và doanh nghiệp chỉ là trong ngắn hạn. Hiện nay, các ảnh hưởng này chưa làm thay đổi ngay được giá bán các loại hàng hoá. Nếu chiến sự kết thúc sớm thì câu chuyện xuất khẩu hàng hóa trở lại điều kiện bình thường và nhiều khi giá năng lượng trong giai đoạn mới còn thấp hơn cả trước khi xảy ra chiến sự.
Như vậy, để có được một bức tranh cụ thể hơn, những dự báo sát hơn, chúng ta cần phải tiếp tục theo dõi tình hình chiến sự đang xảy ra và cũng rất hy vọng là các bên cùng nhanh chóng kết thúc cuộc xung đột này để đưa trở lại trạng thái bình thường với nền kinh tế toàn cầu.
* Doanh nghiệp dệt may cần ứng phó với những biến động này thế nào, thưa ông?
Hiện tại thì lo lắng lớn nhất chính là thời gian giao hàng sẽ dài hơn. Thứ hai là chi phí bảo hiểm hàng hóa sẽ tăng lên đột ngột. Trong tình hình này, các hãng bảo hiểm sẽ đều tăng giá bảo hiểm. Như vậy, ngoài chi phí vận tải thì vấn đề quan trọng hơn là thời gian và chi phí bảo hiểm hàng hóa. Vì đây là những đơn hàng trong giai đoạn ngắn và chúng tôi với các khách hàng ở Mỹ hay châu Âu là những khách hàng truyền thống lâu năm, các bên đều là những đối tác chiến lược nên có thể ngồi với nhau để cùng thương thảo vấn đề này. Nó không khác câu chuyện biến động xảy ra ở thời điểm Covid–19 hay khủng hoảng kinh tế giai đoạn 2023…
Tựu trung, bối cảnh thị trường năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều biến động về thuế quan, địa chính trị và chi phí năng lượng, logistics, đòi hỏi toàn hệ thống phải chủ động, linh hoạt và xây dựng các chương trình hành động cụ thể với những kịch bản dự báo.
Trước hết, với thị trường EU, các đơn vị chuẩn bị các phương án giao hàng phù hợp trong điều kiện tuyến vận tải có thể thay đổi, chi phí logistics gia tăng và thời gian vận chuyển kéo dài. Doanh nghiệp cần tính toán lại nhu cầu sử dụng nguyên liệu, cơ cấu giá, tiến độ sản xuất, chủ động đẩy nhanh nhịp độ để bù đắp thời gian vận tải, hạn chế tối đa rủi ro giao hàng chậm và phát sinh chi phí.
Đối với thị trường Mỹ, trong bối cảnh chỉ số đô la Mỹ (DXY) suy giảm và áp lực giảm giá gia tăng do hàng nhập khẩu đắt đỏ, các doanh nghiệp cần lường trước xu hướng khách hàng tiếp tục yêu cầu điều chỉnh giá. Đồng thời, việc Trung Quốc duy trì đồng Nhân dân tệ ở mức thấp cũng tạo thêm áp lực cạnh tranh về giá. Trên cơ sở đó, các đơn vị tập trung thực hiện sớm các đơn hàng đi Mỹ, tận dụng giai đoạn thuế quan bổ sung 10-15% có hiệu lực trong 150 ngày để tối ưu kế hoạch giao hàng, hạn chế rủi ro khi chính sách có thể thay đổi theo hướng bất lợi hơn.
Ngoài ra, tuy đã đầy tải đơn hàng đến quý 2, nhưng nếu có những đơn hàng mới xuất hiện thì doanh nghiệp may cần quyết tâm đón nhận, không dàn trải kế hoạch sản xuất của cả năm đều ra tất cả các tháng và xác định rằng, nếu có cơ hội kinh doanh tạo hiệu quả cao trong tình huống biến động nhiều thì phải tận dụng cho bằng được.
Doanh nghiệp xuất khẩu cũng cần theo dõi, cập nhật thông tin chính quyền Mỹ sẽ khởi động hai cuộc điều tra thương mại mới theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào tình trạng dư thừa công suất công nghiệp tại nhiều nền kinh tế lớn cũng như vấn đề lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhằm chuẩn bị cơ sở pháp lý cho các mức thuế mới để có giải pháp ứng phó kịp thời.
Với ngành sợi, doanh nghiệp lưu ý diễn biến giá dầu tăng đang kéo theo giá nguyên liệu hóa dầu, đặc biệt là xơ Polyester có xu hướng nhích lên, đồng thời tác động lan tỏa tới giá bông. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu sợi toàn cầu còn yếu, các đơn vị cần kiểm soát chặt tồn kho, cân đối sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh rủi ro biên lợi nhuận bị co hẹp.
Trong điều kiện “thuế cao trở thành trạng thái bình thường mới” và bất ổn địa chính trị tiếp tục kéo dài, năng lực giữ nhịp sản xuất – tài chính – thị trường sẽ quyết định sức chống chịu của doanh nghiệp. Toàn hệ thống Vinatex cần phát huy tối đa lợi thế về tổ chức sản xuất, quản trị đơn hàng và phối hợp nhuần nhuyễn thông qua các Ban SXKD Sợi và May, từ đó giữ vững thị phần, ổn định việc làm và đảm bảo mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026.
* Xin trân trọng cảm ơn ông!
Bài viết được đăng trên Đặc san Dệt May và Thời trang số tháng 3/2026. Chi tiết tại đây!
