Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngành Dệt May Việt Nam đang đứng trước áp lực chuyển đổi số mạnh mẽ để nâng cao năng lực và đẩy mạnh lợi thế cạnh tranh. Bước tiến công nghệ này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa thạo kỹ năng số vừa làm chủ được các hệ thống sản xuất thông minh. Xoay quanh vấn đề này, Dệt May và Thời trang Việt Nam đã có cuộc trao đổi với TS. Hoàng Xuân Hiệp – Hiệu trưởng trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội (HITU).
Người học từ “bị tác động” chuyển thành “chủ thể” của chuyển đổi số
Tập đoàn Dệt May Việt Nam xác định thông điệp chiến lược trong tiến trình chuyển đổi số là “Lấy con người làm trung tâm”. Dưới góc độ một cơ sở đào tạo nguồn nhân lực trọng điểm cho ngành dệt may, trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội đã cụ thể hóa định hướng này vào chương trình đào tạo như thế nào để đảm bảo sinh viên và người lao động thực sự trở thành chủ thể làm chủ công nghệ, thưa TS?
Nhà trường luôn nhận thức rõ: chuyển đổi số = quá trình “chuyển đổi” + ứng dụng công nghệ “số”, trong đó quá trình “chuyển đổi” phải được thực hiện trước và do con người là trụ cột trong triển khai nếu muốn giai đoạn ứng dụng công nghệ “số” thành công để hình thành quá trình “chuyển đổi số” hoàn chỉnh trong doanh nghiệp. Chính vì vậy, quá trình đào tạo nguồn nhân lực cho chuyển đổi số của HITU được thiết kế thành quá trình cung cấp cho người học chuỗi năng lực: hiểu công nghệ – vận hành công nghệ – đọc dữ liệu – ra quyết định – cải tiến quy trình. Đây là cách giúp sinh viên từ đối tượng bị tác động bởi chuyển đổi số thành chủ thể của chuyển đổi số sau khi tốt nghiệp.
Với phương châm như trên, chương trình đào tạo của trường được thiết kế với định hướng chuẩn đầu ra đáp ứng khung năng lực số quốc gia bao gồm 24 năng lực thành phần thuộc các lĩnh vực: khai thác dữ liệu và thông tin; giao tiếp, hợp tác trong môi trường số; sáng tạo nội dung số; an toàn số; giải quyết vấn đề và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Chuẩn đầu ra về năng lực số là căn cứ để HITU xây dựng chương trình đào tạo, đánh giá và phát triển năng lực số cho người học. Bên cạnh đó, từ năm học 2025-2026, HITU đã yêu cầu 100% giảng viên ứng dụng AI trong đào tạo chính quy nhằm giúp sinh viên nâng cao năng lực ứng dụng AI phù hợp với ngành học.
Trong đào tạo chính quy cho khối ngành dệt may, để trang bị năng lực số cho sinh viên ngành Sợi – Dệt, Nhà trường đã thiết kế chương trình đào tạo và tổ chức quá trình đào tạo theo hướng giảng dạy thực hành, thực tập cho sinh viên trên các thiết bị ứng dụng công nghệ số ngay tại các doanh nghiệp sợi, dệt, nhuộm như: ứng dụng công nghệ IoT trong hệ thống theo dõi đứt sợi tự động, mô hình quản lý nhà máy sợi thông minh, hệ thống pha màu tự động trong ngành nhuộm, thiết bị ứng dụng công nghệ số trong ngành dệt… Đối với công tác đào tạo ngành công nghệ may, thiết kế thời trang, HITU sử dụng các phần mềm thiết kế và chuẩn bị sản xuất như Gerber, Lectra, Optitex, Clo3D; đồng thời đưa sản xuất tinh gọn trong bối cảnh công nghệ số (Lean 4.0) vào giáo trình và tình huống doanh nghiệp; AI đã được HITU tích hợp vào khâu chuẩn bị sản xuất cho ngành may, tạo mẫu tự động cho ngành thời trang. Bên cạnh việc học tập tại giảng đường, sinh viên ngành công nghệ may còn được thực hành, thực tập sử dụng công nghệ số tại Trung tâm Thực tập sản xuất hàng xuất khẩu, có quy mô hơn 300 lao động của trường. Như vậy thông điệp “lấy con người làm trung tâm” được HITU cụ thể hóa bằng việc để người học thao tác trên quy trình thật, dữ liệu thật và bài toán thật, thay vì chỉ học khái niệm công nghệ.
Trong đào tạo chính quy cho ngành Quản lý công nghiệp dệt may, HITU đã đưa vào các học phần Thống kê kinh doanh, Hệ thống thông tin quản lý, Ứng dụng ERP trong quản trị doanh nghiệp, Quản lý sản xuất dệt may, Quản lý chất lượng trong doanh nghiệp dệt may, tin học chuyên ngành và Quản trị công nghệ; sinh viên thực hành hệ thống ERP TRE trên dữ liệu thực tế từ tiếp nhận đơn hàng, vật tư, sản xuất đến khai thác dữ liệu đầu ra… Những học phần nêu trên đã giúp cung cấp cho sinh viên mô hình quản trị mới ứng dụng công nghệ số, phương thức ra quyết định dựa trên dữ liệu, phương thức phối hợp trong tổ chức phù hợp với môi trường số….
Trước áp lực tự động hóa, lực lượng cán bộ kỹ thuật dệt may đứng trước nguy cơ bị thiếu hụt kiến thức và kỹ năng số rất lớn. Nhà trường có kế hoạch hay mô hình đào tạo như thế nào để giúp đội ngũ kỹ thuật viên cập nhật kịp thời các thiết bị và công nghệ số?
Công tác đào tạo cán bộ kỹ thuật của HITU luôn xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2026–2031, Nhà trường tập trung bổ sung kiến thức và kỹ năng số theo 4 nhóm nhân lực trọng điểm:
- Cán bộ kỹ thuật Sợi – Dệt: Vận hành hệ thống xử lý ảo và tự động hóa toàn nhà máy; khai thác công nghệ RFID, cảm biến và giao thức kết nối thiết bị để phân tích dữ liệu, dự báo lỗi; làm chủ kỹ thuật nhà máy sợi tự động (từ đập xé đến đóng gói); sử dụng thiết bị thí nghiệm hiện đại (USTER 6, KBS); ứng dụng dệt/in 3D và phát triển vật liệu thông minh (dẫn điện, kết nối Internet…).
- Cán bộ kỹ thuật May công nghiệp: Chuẩn bị sản xuất thông minh (chế tạo cữ dưỡng cho máy lập trình, thiết kế dây chuyền số, thiết kế mẫu 3D, ứng dụng AI); kiểm soát chất lượng thông minh và điều hành dây chuyền may ứng dụng công nghệ số.
- Kỹ thuật viên Bảo trì thiết bị: Thực hiện kỹ thuật sửa chữa/bảo trì dự báo ứng dụng công nghệ số; trang bị kiến thức liên ngành về cơ điện tử trên các thiết bị sợi, dệt, nhuộm, may.
- Nhân lực Thiết kế thời trang: Sử dụng thành thạo các phần mềm thiết kế 2D/3D (Illustrator, Clo3D, Optitex, Gerber, Lectra); sáng tạo chất liệu mới qua phần mềm chuyên dụng; phát triển sản phẩm theo hướng thời trang xanh và tổ chức sản xuất hàng loạt sản phẩm cá nhân hóa.
Trên cơ sở đó, HITU triển khai 2 mô hình đào tạo hợp tác doanh nghiệp:
Đào tạo dài hạn vừa làm vừa học (Kỹ sư Sợi – Dệt và Công nghệ May): Kết hợp học lý thuyết công nghệ số tại lớp và thực hành kỹ năng thực tế tại doanh nghiệp hiện đại. Mô hình này giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất ổn định, đồng thời rút ngắn thời gian đào tạo cho học viên nhờ miễn trừ các kiến thức cơ bản đã tích lũy.
Đào tạo ngắn hạn theo chuyên đề (1–4 tuần): Cập nhật nhanh các kỹ năng số chuyên sâu theo công nghệ mà doanh nghiệp đã hoặc sắp đầu tư (như thiết kế 3D, cữ gá, sửa chữa bo mạch điện tử, kiểm soát chất lượng số…).
Đội ngũ quản lý trung gian (như chuyền trưởng, quản đốc) được xem là cầu nối then chốt trong việc vận hành nhà máy thông minh. Nhà trường đã xây dựng những khung kỹ năng số cụ thể nào nhằm giúp lực lượng này vừa nắm vững tư duy quản trị số, vừa ứng dụng hiệu quả dữ liệu vào quản lý sản xuất thực tế?
HITU luôn xác định đội ngũ quản đốc, chuyền trưởng là những cán bộ quản lý trực tiếp tại khu vực sản xuất, có vai trò quyết định năng suất, chất lượng của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số. Nhà trường đã cụ thể hóa khung kỹ năng số cho lực lượng quản lý trung gian thành 5 nhóm năng lực cốt lõi, được phân chia theo từng cấp độ quản lý thực tế:
5 nhóm năng lực số tổng quan
- Năng lực quy trình: Nắm vững công nghệ sản xuất, tổ chức chuyền, kế hoạch, chất lượng, bảo trì và các điểm kiểm soát.
- Năng lực dữ liệu: Thu thập, kiểm tra, phân tích dữ liệu (sản lượng, lỗi, tiến độ, thời gian dừng) bằng thống kê để xác định nguyên nhân.
- Năng lực hệ thống số: Vận hành ERP, MES, IoT, công nghệ nhận dạng số và khai thác dữ liệu thời gian thực hướng tới nhà máy thông minh.
- Năng lực ra quyết định và cải tiến: Điều phối nguồn lực, cân bằng chuyền, quản lý chất lượng và xử lý nút thắt dựa trên số liệu thực tế.
- Năng lực dẫn dắt thay đổi: Giao tiếp, huấn luyện tại chỗ, phối hợp liên đơn vị và quản trị sự thay đổi về tư duy/hành vi của người lao động.
Cụ thể hóa khung kỹ năng theo vị trí
* Chuyền trưởng sản xuất (Vận hành & Hiện trường)
- Quy trình: Đọc lệnh/tiêu chuẩn công nghệ trên màn hình hiện trường; cập nhật sản lượng, tình trạng máy, bán thành phẩm theo ca; bàn giao ca qua checklist số.
- Dữ liệu: Thu thập dữ liệu thời gian thực; đọc bảng điều khiển ca; ứng dụng thống kê cơ bản (Pareto, 5 Why, trung bình) để khoanh vùng sự cố.
- Hệ thống số: Thao tác đúng phân quyền ERP/phần mềm sản xuất; dùng thiết bị đầu cuối, QR/RFID, màn hình Andon; tiếp cận MES/IoT ở mức vận hành.
- Ra quyết định và cải tiến: Điều chỉnh công việc dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm; ưu tiên xử lý sự cố theo tác động (an toàn, chi phí, chất lượng); thực hiện PDCA, Kaizen, 5S số.
- Dẫn dắt thay đổi: Hướng dẫn công nhân thao tác app/thiết bị số; họp ca nhanh theo dữ liệu dashboard; xây dựng kỷ luật báo lỗi trung thực.
* Quản đốc nhà máy (Quản trị & Hệ thống)
- Quy trình: Quản lý luồng dữ liệu xuyên suốt (kế hoạch – vật tư – sản xuất – bảo trì – kho); lập kế hoạch ngày/tuần trên dữ liệu hệ thống; chuẩn hóa quy trình số.
- Dữ liệu: Xây dựng và đọc dashboard quản trị theo tầng chỉ số; kiểm soát độ tin cậy dữ liệu; phân tích xu hướng/tương quan để giải quyết nguyên nhân gốc.
- Hệ thống số: Khai thác ERP ở mức quản trị; giám sát thời gian thực qua MES/IoT/dashboard; quản lý quyền truy cập và kỷ luật dữ liệu toàn phân xưởng.
- Ra quyết định và cải tiến: Phân bổ nhân lực/năng lực và ưu tiên đơn hàng dựa trên dữ liệu thời gian thực; lượng hóa hiệu quả cải tiến (năng suất, chi phí, năng lượng); đánh giá đề xuất số hóa.
- Dẫn dắt thay đổi: Xây dựng văn hóa quản trị dựa trên “một nguồn dữ liệu thống nhất”; đào tạo chuyền trưởng theo mô hình “đọc dữ liệu – xác định nguyên nhân – hành động – kiểm chứng”; quản trị truyền thông khi triển khai công nghệ mới (MES, IoT, AI).
Tăng cường hợp tác “thực chiến” cùng doanh nghiệp
Chuyển đổi số đòi hỏi sự bám sát thực tiễn công nghệ tại các doanh nghiệp. Nhà trường đã và đang hợp tác với Tập đoàn, doanh nghiệp dệt may ra sao để đưa các công nghệ, phần mềm quản trị hiện đại vào quá trình giảng dạy, giúp người học “thực chiến” ngay khi còn ngồi trên ghế giảng đường?
Quá trình hợp tác giữa Nhà trường và doanh nghiệp được triển khai mạnh mẽ trên các khía cạnh sau:
Mời chuyên gia từ doanh nghiệp dệt may tham gia xây dựng chương trình đào tạo, giáo trình đào tạo, giảng dạy một số nội dung có tính thực tế tại trường. Với phương pháp này, Nhà trường đã cập nhật được những công nghệ mới nhất từ doanh nghiệp vào chương trình đào tạo; mặt khác, những công nghệ, thiết bị, quy trình quản trị hiện đại tại doanh nghiệp cũng được các chuyên gia chuyển tải cho người học, giúp sinh viên cập nhật liên tục sự thay đổi công nghệ tại doanh nghiệp.
Tổ chức cho giảng viên nghiên cứu thực tế tại doanh nghiệp, cùng doanh nghiệp giải quyết các bài toán thực tế của doanh nghiệp. Trong giai đoạn vừa qua, giảng viên của trường đã cùng các doanh nghiệp nghiên cứu đưa AI vào khâu chuẩn bị sản xuất ngành may, ứng dụng AI để xây dựng khung năng lực cho doanh nghiệp dệt may, cùng doanh nghiệp dệt may nghiên cứu ứng dụng điều khiển PLC vào thiết kế hệ thống cữ gá bán tự động…
Đưa sinh viên đi thực tập, thực hành tại doanh nghiệp dệt may hiện đại. Qua đó, giúp sinh viên được tiếp cận trực tiếp với các công nghệ hiện đại tại doanh nghiệp, được chuyên gia tại doanh nghiệp hướng dẫn thực hành trong môi trường thực tế sản xuất, vì thế sinh viên có thể có kinh nghiệm sản xuất ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Để triển khai mô hình này, ngay tại HITU, sinh viên cũng được thực tập tại trung tâm thực tập sản xuất đạt chuẩn quốc tế BSCI, GRS để làm quen với các công nghệ số, công nghệ tự động hiện đại trong sản xuất công nghiệp.
Nhà trường cũng tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để tài trợ thiết bị, phần mềm học tập cho quá trình đào tạo chuyển đổi số.
Rào cản lớn nhất khi chuyển đổi số thường nằm ở tâm lý ngại thay đổi của người lao động. Theo Hiệu trưởng, bên cạnh việc trang bị kỹ năng cứng về công nghệ, nhà trường làm thế nào để rèn luyện tư duy số và khả năng thích ứng linh hoạt cho sinh viên cũng như học viên trước khi bước vào thị trường lao động?
Như trên đã trao đổi, muốn thực hiện chuyển đổi số thì con người phải chuyển đổi trước. Quá trình chuyển đổi này thường gặp nhiều rào cản từ phía người thực hiện, vì vậy HITU đã tích hợp các giải pháp rèn luyện tư duy số cho sinh viên, học viên tại doanh nghiệp bằng nhiều giải pháp như sau:
Đào tạo nhận thức và tư duy số cho người học: Nhà trường thực hiện lồng ghép chuyển đổi số vào các học phần chuyên ngành; phân tích các tình huống số hóa tại nhà máy sợi, dệt, nhuộm, may, qua đó giúp người học hiểu công nghệ là công cụ hỗ trợ con người nâng cao năng suất, chất lượng và an toàn, không chỉ là công cụ thay thế lao động.
Tổ chức học qua tình huống và dự án thực tế: HITU yêu cầu giảng viên tổ chức bài tập mô phỏng nhà máy như nhận dữ liệu sản xuất, đọc bảng điều khiển, xử lý cảnh báo, theo dõi tiến độ, chất lượng và thời gian dừng; thực hiện dự án nhỏ cải tiến một công đoạn bằng công cụ số.
Rèn tư duy cho người học dựa trên dữ liệu: Trong quá trình đào tạo, giảng viên yêu cầu người học thu thập, kiểm tra, trực quan hóa và giải thích dữ liệu sản lượng, năng suất, lỗi, tiến độ, tiêu hao, thời gian dừng; tập ra quyết định dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính.
Rèn tư duy cải tiến và giải quyết vấn đề: Nhà trường đã đưa các phương pháp 5 Why, PDCA, Kaizen, Lean và kiểm soát quá trình bằng thống kê vào bài tập sản xuất; khuyến khích người học thử – đo lường – điều chỉnh – chuẩn hóa giải pháp để từ đó phát triển tư duy số.
Phát triển năng lực tự học và học nhanh: Nhà trường giao nhiệm vụ tự học một phần mềm, thiết bị hoặc chức năng số mới; yêu cầu sinh viên đọc hướng dẫn, xem dữ liệu mẫu, tự thao tác và trình bày lại cho nhóm, qua đó giúp sinh viên rèn tư duy số.
Tạo môi trường thực hành số và đánh giá bằng hành vi: Nhà trường xây dựng phòng thực hành/mô phỏng hiện trường số cho người học tiếp cận ERP, hệ thống quản lý sản xuất, dữ liệu máy hoặc bảng điều khiển mô phỏng ở mức phù hợp. Đánh giá người học qua nhiệm vụ thực hành, khả năng xử lý tình huống mới, tốc độ học công cụ mới và chất lượng quyết định dựa trên dữ liệu.
Xin trân trọng cảm ơn TS!
Bài viết được đăng trên Đặc san Dệt May và Thời trang số tháng 9/2026. Chi tiết tại đây!
