Trong xu thế phát triển mới, chuyển đổi số đang đưa dữ liệu vào gần như mọi quyết định của doanh nghiệp. Tuy nhiên, một dashboard (bảng điều khiển) đầy những con số chỉ cho chúng ta thấy điều đang xảy ra, chính nhà quản lý mới là người ra quyết định dựa trên dữ liệu đó. Dưới đây là 5 nguyên tắc nhà quản lý có thể tham khảo khi ra quyết định trong thời đại dữ liệu.
- Xác định mục đích trước khi xem dữ liệu
Nếu không xác định mục đích hay câu hỏi rõ ràng, nhà quản lý rất dễ rơi vào tình trạng “ngập trong dữ liệu” khi xem dashboard nhưng vẫn thiếu thông tin để quyết định. Có hàng trăm chỉ số trên hệ thống nhưng không phải chỉ số nào cũng quan trọng và cần tập trung làm rõ.
Trước khi mở dashboard, nhà quản lý hãy bắt đầu bằng những câu hỏi có chủ đích như: Điều gì đang thay đổi? Vì sao năng suất tháng này tăng vượt trội? Khách hàng đang rời đi ở đâu? Khâu nào đang tạo ra điểm nghẽn?…
Nguyên tắc: Đừng để dữ liệu dẫn dắt câu hỏi. Hãy để câu hỏi dẫn dắt việc tìm dữ liệu.
- Tìm hiểu bối cảnh sau những con số
Cần phân biệt rõ dữ liệu và cách diễn giải dữ liệu. Sau mỗi con số, nhà quản lý hãy phân tích bối cảnh như xu hướng, nguyên nhân và những chỉ số liên quan thay vì chỉ diễn giải hoặc kết luận một chiều. Thay vì hỏi “Bao nhiêu?”, hãy tìm hiểu thêm: So với khi nào? Vì sao? Điều gì đứng phía sau con số này?…
Nguyên tắc: Một con số là tín hiệu để đặt câu hỏi, không phải câu trả lời cuối cùng.
- Tìm và đọc dữ liệu đa chiều
Con người thường có xu hướng tìm kiếm những thông tin củng cố điều mình đã tin, nhà quản lý cũng không ngoại lệ. Nếu đã tin một sản phẩm sẽ thành công, chúng ta dễ chú ý đến những số liệu tích cực và bỏ qua tín hiệu ngược lại. Dữ liệu lúc này vô tình trở thành công cụ để hợp thức hóa thiên kiến.
Vì vậy, khi đọc dữ liệu, nhà quản lý phải tỉnh táo đọc và phân tích thông tin từ dữ liệu, nếu không sẽ rất dễ rơi vào tình huống đọc và tìm các dữ liệu phục vụ cho thiên kiến cá nhân.
Nguyên tắc: Đọc dữ liệu đa chiều, thay vì chỉ đọc những gì chứng minh mình đúng.
- Chú ý ranh giới giữa dữ liệu và định kiến
Trong thời đại bùng nổ của chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI), những kinh nghiệm đúc kết theo thời gian vẫn luôn có giá trị. Một nhà quản lý nhiều năm trong ngành có thể nhận ra một dấu hiệu bất thường trước khi dữ liệu xuất hiện rõ trên báo cáo. Một người trực tiếp làm việc với khách hàng có thể cảm nhận được sự thay đổi trong nhu cầu mà các con số chưa kịp phản ánh. Tuy nhiên, trực giác và kinh nghiệm vẫn có thể đưa ra quyết định sai nếu thiếu dữ liệu hỗ trợ. Điều chúng ta cần là đặt câu hỏi đúng giúp kiểm chứng các giả thuyết đó. Dữ liệu cho tín hiệu, kinh nghiệm cho giả thuyết, câu hỏi đúng giúp kiểm chứng giả thuyết đó.
Nguyên tắc: Dữ liệu và trực giác không nhất thiết phải cạnh tranh. Chúng cần được kiểm chứng lẫn nhau.
- Dữ liệu hỗ trợ quyết định, nhưng nhà quản lý là người chịu trách nhiệm
Ngày càng nhiều công cụ có thể phân tích, dự báo và đưa ra khuyến nghị, điều này giúp nhà quản lý ra quyết định nhanh hơn, nhưng cũng dễ tạo ra tâm lý phụ thuộc vào phương án và đề xuất của dữ liệu. Tuy vậy, nhà quản lý vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng về quyết định trong doanh nghiệp. Đây là lưu ý quan trọng nhất khi sử dụng các công cụ hỗ trợ về dữ liệu.
Nguyên tắc: Sử dụng dữ liệu để nâng cao chất lượng quyết định, không dùng dữ liệu để né tránh trách nhiệm ra quyết định.
Trong xu hướng mới, dữ liệu ngày càng nhiều hơn, công cụ ngày càng thông minh hơn, AI sẽ giúp con người đưa ra nhiều dự báo, khuyến nghị nhưng vẫn không thể quyết định thay nhà quản lý. Giá trị của dữ liệu chỉ được tạo ra khi những con số được đặt đúng câu hỏi, nhìn đúng bối cảnh và chuyển hóa thành hành động. Trong thời đại dữ liệu, nhà quản lý giỏi không phải là người biết nhiều số liệu nhất, mà là người biết dùng dữ liệu để đưa ra những quyết định tốt nhất.
Bài viết được đăng trên Đặc san Dệt May và Thời trang số tháng 10/2026. Chi tiết tại đây!
