Nghe tóm tắt nội dung bài viết:
Khác với không gian hiện đại ở các công ty công nghệ hay sự hào nhoáng của các nền tảng thương mại điện tử, chuyển đổi số tại các nhà máy dệt, sợi là một hành trình lặng lẽ, ngổn ngang thách thức nhưng cũng đầy xung lực. Ở đó, công nghệ không nằm trên những trang slide thuyết trình mỹ miều mà được đo đếm bằng nhịp chạy đều đều của từng dàn sợi, sự chuẩn xác trên từng chuyền may và những con số tiết kiệm thực tế…
Ghé thăm các nhà máy thuộc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) giữa nhịp sản xuất rộn rã, chúng tôi cảm nhận rõ, chuyển đổi số không còn là một khẩu hiệu hay một thử nghiệm công nghệ thuần túy mà thực sự trở thành chiến lược sống còn, một hành trình tự thân để các doanh nghiệp bứt phá khỏi mô hình điều hành truyền thống, tối ưu hóa nguồn lực, khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.
Nhận diện thách thức
Đi qua từng xưởng sản xuất, điều nhận thấy rõ nhất là không có một công thức chung hay một kịch bản đồng mẫu cho chuyển đổi số. Mỗi doanh nghiệp mang một sắc thái, một xuất phát điểm riêng, tạo nên một bức tranh thực tiễn đa sắc màu.
Thách thức luôn hiện hữu khi doanh nghiệp bắt tay vào chuyển đổi số. Và với lãnh đạo nhiều doanh nghiệp dệt may – dù ở góc độ tiên phong hay thận trọng – đều gặp nhau ở một góc nhìn sâu sắc, máy móc, phần mềm có thể mua được bằng tiềm lực tài chính, nhưng rào cản lớn nhất lại nằm ở năng lực thích ứng của lực lượng lao động, điều kiện cơ sở hạ tầng cũng như bài toán cân não giữa chi phí đầu tư và giá trị thực thu về.
Ông Đỗ Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Dệt 8-3 cho rằng, máy móc, thiết bị có thể mua được bằng tiền, nhưng việc đào tạo con người và xây dựng một văn hóa doanh nghiệp với nhận thức, ý thức chung về chuyển đổi số là điều không hề đơn giản. Đây cũng chính là yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi số trong doanh nghiệp.
Đồng quan điểm, ông Trần Đình Hiệp – Tổng Giám đốc Công ty CP Sợi Phú Bài cũng khẳng định công nghệ chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, con người mới là chủ thể quyết định sự thành bại. Nếu người công nhân không thấy được tiện ích, nếu cấp quản lý không thay đổi tư duy điều hành, thì mọi phần mềm đắt giá cũng chỉ dừng lại ở mức “thao diễn”.
Cũng theo ông Hiệp, nhà máy đang vận hành rất nhiều dòng máy và thế hệ công nghệ khác nhau, bao gồm 4 đời máy như máy G33 (năm 2001), máy Trung Quốc (năm 2007), máy G32 (năm 2019 – 2021) và máy G37 (năm 2026), cùng nhiều loại máy thô và máy ống khác nhau. Sự thiếu đồng bộ này khiến cho các phần mềm quản lý sợi chung trên thị trường không thể áp dụng trực tiếp cho toàn bộ hệ thống của Phú Bài.
Nhìn vào bức tranh chung, bà Nguyễn Thị Tố Trang – Tổng Giám đốc Công ty CP Vinatex Phú Hưng thẳng thắn nhìn nhận doanh nghiệp có phần chậm chân hơn trên lộ trình chuyển đổi số chung. Vinatex Phú Hưng đang thận trọng, ưu tiên tuyển chọn các giải pháp công nghệ thực sự vừa vặn với quy mô và điều kiện thực tế của nhà máy, thay vì cuốn theo các phong trào công nghệ mới mẻ nhưng thiếu tính ứng dụng và chưa đủ năng lực vận hành. Đó là bài toán đo lường giữa chi phí đầu tư và giá trị thực thu về, cần thận trọng chuyển đổi.
Giải pháp từ thực tiễn sản xuất kinh doanh
Từ quan điểm chỉ đạo của Ban lãnh đạo, các giải pháp số hóa đã được doanh nghiệp cụ thể hóa thành những chương trình hành động sinh động, tác động trực tiếp vào ba trụ cột: Quản trị sản xuất – Quản trị dữ liệu – Phát triển con người.
Tại Tổng Công ty CP Dệt May Hòa Thọ, ông Nguyễn Ngọc Bình – Tổng Giám đốc cho biết, doanh nghiệp xem chuyển đổi số là công cụ chiến lược để đổi mới toàn diện hệ thống quản lý. Hòa Thọ đã triển khai thành công phần mềm quản lý thiết bị, giúp chuẩn hóa toàn bộ thông tin danh mục thiết bị đầu tư lẫn thiết bị nhàn rỗi. Giải pháp này giúp điều động tài sản linh hoạt giữa các nhà máy thành viên, nâng cao hiệu suất sử dụng và triệt tiêu lãng phí vốn đầu tư. Bên cạnh đó, việc áp dụng hệ thống điều hành sản xuất (MES) kết hợp phần mềm MFS đã giúp tối ưu hóa triệt để công đoạn pha bông – khâu then chốt quyết định chất lượng và giá thành sản phẩm của ngành Sợi. Dệt May Hòa Thọ còn thực hiện liên kết dữ liệu trực tiếp về đơn hàng, kế hoạch và tiến độ sản xuất với đối tác nước ngoài.
Tại Công ty TNHH MTV Dệt 8-3, để giải quyết triệt để bài toán thất thoát và sai lệch dữ liệu thủ công, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống giám sát hiện đại tại các máy sợi con, máy ống và hệ thống điều không. Toàn bộ dữ liệu vận hành được truyền dẫn trực tiếp về phần mềm quản trị trung tâm, cho phép ban quản lý theo dõi sát sao dây chuyền 24/24 giờ.
Tại Công ty CP Sợi Phú Bài, doanh nghiệp đẩy mạnh xây dựng hệ thống số hóa sản xuất (sản lượng, điện năng, bảo trì, dừng máy…), tích hợp MES, kết nối thiết bị thông minh qua hạ tầng IoT. Hệ thống cho phép theo dõi và phân tích tức thời mức tiêu hao nguyên liệu, điện năng cũng như hiệu suất vận hành của dàn máy sợi, giúp doanh nghiệp linh hoạt điều chỉnh quy trình và cắt giảm tối đa các chi phí trung gian. Doanh nghiệp cũng phát triển hệ thống giám sát điện năng thời gian thực để tối ưu chi phí năng lượng, đồng thời ứng dụng phần mềm quản lý kho bằng QR code (Bravo) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và truy xuất nguồn gốc…
Một trong những bước tiến lớn của doanh nghiệp là chuyển dịch từ cơ chế báo cáo tĩnh sang quản trị theo thời gian thực (Real-time Data). Hòa Thọ đã ứng dụng nền tảng Power BI và Dashboard quản trị với số liệu cập nhật real-time phục vụ phân tích đánh giá đơn hàng ngành May. Trong khi đó, Sợi Phú Bài chuyển sang sử dụng các chỉ số dữ liệu tự động, giúp Cơ quan Điều hành đưa ra các quyết định điều chỉnh sản lượng tức thì trước những biến động khó lường của thị trường sợi toàn cầu. Còn Dệt 8-3 đạt bước tiến lớn khi số hóa dữ liệu, mã hóa chứng từ và tích hợp toàn bộ thông tin vào mã QR. Khách hàng giờ đây có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, các chứng chỉ xanh và các chỉ số chất lượng sản phẩm được lưu trữ dài hạn trên hệ thống.
Những con số biết nói
Từ đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất kinh doanh, ông Đỗ Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Dệt 8-3 chia sẻ số liệu thực tế đầy thuyết phục, trong giai đoạn từ 6 tháng cuối năm 2025 đến 6 tháng đầu năm 2026, nhờ chuyển đổi số và giám sát dữ liệu real-time, doanh nghiệp đã giảm bình quân khoảng 1% mức tiêu hao nguyên liệu mỗi tháng. Con số 1% tưởng chừng nhỏ bé này tương đương với khoản chi phí tiết kiệm lên tới 360 triệu đồng/tháng – một hiệu quả kinh tế vô cùng ý nghĩa trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành dệt may bị nén chặt.
Cùng với đó, việc ứng dụng mã QR trong chứng từ xuất nhập khẩu tại Dệt 8-3 đã rút ngắn thời gian xử lý từ 4–5 ngày xuống chỉ còn 1–2 ngày. Tương tự, tại dây chuyền sản xuất sợi, những công việc ghi chép thủ công từng cần đến 4–5 lao động thực hiện nay chỉ cần 1–2 người giám sát qua phần mềm trung tâm.
Trao đổi với ông Nguyễn Ngọc Bình – Tổng Giám đốc Dệt May Hòa Thọ, chúng tôi được biết, hệ thống quản lý thiết bị của Hòa Thọ giúp nâng cao đáng kể hệ số khai thác máy móc nhàn rỗi, hạn chế tối đa việc mua sắm lãng phí, tiết kiệm hàng tỷ đồng ngân sách đầu tư mới mỗi năm. Bên cạnh bài toán tiết giảm chi phí, giá trị lớn nhất mà chuyển đổi số mang lại chính là nâng tầm năng lực điều hành và gia tăng sức cạnh tranh quốc tế. Việc liên kết dữ liệu thời gian thực giữa Dệt May Hòa Thọ với các đối tác toàn cầu giúp cắt giảm tối đa thời gian trao đổi, phê duyệt mẫu và phối hợp triển khai đơn hàng, đáp ứng kịp thời các đơn hàng gấp.
Cũng như vậy, dữ liệu real-time giúp lãnh đạo Sợi Phú Bài và Vinatex Phú Hưng nắm chắc tình hình tồn kho, chi phí sản xuất để linh hoạt tái cơ cấu mặt hàng, điều chỉnh sản lượng ngay khi thị trường thế giới có dấu hiệu chao đảo.
Hướng tới mô hình nhà máy thông minh
Đứng trước bước ngoặt phát triển mới, nhiều doanh nghiệp dệt may đã phác thảo kế hoạch hành động chiến lược rõ ràng cho giai đoạn tiếp theo nhằm hoàn thiện hệ sinh thái số.
Lãnh đạo Tổng công ty CP Dệt May Hòa Thọ thông tin, doanh nghiệp sẽ tiến tới mở rộng AI và hoàn thiện chuỗi cung ứng số. Tiếp tục nhân rộng việc tích hợp AI GPT vào các khâu quản lý kho vận, quản lý vật tư và dự báo bảo trì thiết bị tự động. Nâng cấp cổng kết nối dữ liệu khách hàng, cho phép các đối tác lớn theo dõi trực tiếp tiến độ từng công đoạn sản xuất theo thời gian thực. Đẩy mạnh áp dụng MES và báo cáo quản trị thông minh (Dashboard, Power BI) cho toàn bộ các nhà máy may trực thuộc, hướng tới mục tiêu quản trị không giấy tờ…
“Chúng tôi xem chuyển đổi số là công cụ chiến lược nâng cao năng lực quản trị. Chuyển đổi số không đơn thuần là áp dụng công nghệ mà là phương thức đổi mới toàn diện hệ thống quản lý, giúp các đơn vị phối hợp nhịp nhàng, tối ưu hóa quy trình từ khâu sản xuất đến kinh doanh”- Tổng Giám đốc Dệt May Hòa Thọ Nguyễn Ngọc Bình chia sẻ.
Trước xu hướng quản trị hiện nay là ra quyết định dựa trên dữ liệu, việc “nuôi” nguồn dữ liệu chính xác cho hệ thống là một thách thức quan trọng với Phú Bài. Nếu thông tin đầu vào (từ hợp đồng của phòng kinh doanh cho đến việc phân bổ chi phí cho ba nhà máy) bị nhập sai lệch hoặc không chuẩn xác, nó sẽ làm sai lệch hoàn toàn các nhận định về hiệu quả hoạt động nội bộ giữa các nhà máy. Hướng tới hiện đại hóa mô hình nhà máy Sợi thông minh, Công ty CP Sợi Phú Bài sẽ tích hợp ERP vào quá trình chuyển đổi số, xác định chuyển đổi số là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả vận hành và năng lực quản trị.
Công ty CP Vinatex Phú Hưng cũng đặt ra mục tiêu tăng tốc tích hợp và làm chủ dữ liệu. Dành riêng ngân sách đầu tư công nghệ cho giai đoạn bứt phá, tập trung tuyển dụng và phát triển đội ngũ nhân sự IT chuyên trách có trình độ cao để chủ động vận hành hệ thống. Kết nối đồng bộ tất cả các phần mềm quản lý đơn lẻ về một nền tảng trung tâm, đảm bảo dòng chảy dữ liệu thông suốt từ khâu nhập nguyên liệu đến khi xuất hàng. Công ty hướng đến tập trung phân tích nguồn dữ liệu thu thập được để tối ưu hóa bài toán chi phí, nâng cao hiệu suất làm việc của công nhân và hỗ trợ Ban Giám đốc ra các quyết định kinh doanh chuẩn xác.
Với Công ty TNHH MTV Dệt 8-3, doanh nghiệp tiến đến tích hợp sâu hơn mã QR truy xuất nguồn gốc cho 100% các dòng sản phẩm xuất khẩu, gắn liền dữ liệu chất lượng với các chứng chỉ năng lượng tái tạo và chứng chỉ giảm phát thải carbon. Tiếp tục nâng cấp các cảm biến IoT tại các khâu sản xuất còn lại, giảm thiểu tối đa sự can thiệp thủ công của con người vào việc ghi chép số liệu. Lấy con người làm trung tâm, Dệt 8-3 tiếp tục tổ chức các phong trào thi đua sáng kiến cải tiến công nghệ, lan tỏa nhận thức chuyển đổi số thành thói quen hàng ngày của từng người lao động trên chuyền sản xuất…
Câu chuyện về chuyển đổi số gợi mở ra những hướng đi mới cho doanh nghiệp dệt may trong thời đại số. Ai cũng hiểu rằng, chuyển đổi số trong ngành dệt may không phải là một điểm đến cố định, mà là một hành trình cải tiến liên tục. Những thành quả bước đầu cùng lộ trình triển khai bài bản đã khẳng định tư duy đúng đắn, nhạy bén của Ban lãnh đạo các doanh nghiệp với quan điểm số hóa quản trị, sản xuất không chỉ giúp doanh nghiệp dệt may tối ưu hóa chi phí để vượt qua mỗi giai đoạn biến động mà quan trọng hơn, đó chính là chiếc chìa khóa vàng để nâng tầm giá trị thương hiệu dệt may Việt Nam trên trường quốc tế.
Bài viết được đăng trên Đặc san Dệt May và Thời trang số tháng 9/2026. Chi tiết tại đây!
