Với công nghệ dệt vải siêu nhẹ chỉ 5g/m2, NTK nổi tiếng người Hà Lan Iris van Herpe đã mang tới những dấu ấn về công nghệ, biến những bộ thời trang cao cấp thành những tác phẩm nghệ thuật “siêu thực”, khi mà mỗi chuyển động đều phô diễn sự mềm mại, uyển chuyển, nơi mà vải, cơ thể, ánh sáng hòa làm một.
Tại Tuần lễ thời trang Paris Thu Đông 2025, Iris van Herpe đã giới thiệu BST “Sympoiesis” với nhiều vật liệu công nghệ mới, như loại sợi sinh học bio-protein được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm Nhật Bản hay mẫu váy haute couture sống chứa 125 triệu tảo biển vi sinh quang học Pyrocystis Fusiformis có thể phát quang trong bóng tối. Nhưng hơn cả, Iris van Herpe đã mang tới một loại vải “organza siêu mỏng, cực kỳ nhẹ” (organic organza) được gọi là “air fabric” — loại voan ánh sáng trong suốt chỉ nặng xấp xỉ 5 gram mỗi mét vuông. Loại vải mà giới mộ điệu thời trang phải thốt lên vì “mỏng nhẹ như hơi thở, như nước và ánh sáng”.
Loại vải organza “trong suốt, nhẹ như không khí” này khi mặc lên người mẫu có thể tạo ra nhiều hiệu ứng sinh động khi chuyển động và “tồn tại mà gần như vô hình” trên cơ thể người mẫu. Mỗi bước đi, Iris van Herpe đã tạo ra những hiệu ứng “suspension” (lơ lửng), “flow” (chảy), “movement” (chuyển động) để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật, nơi mà vải, cơ thể, ánh sáng hòa làm một.
Thách thức kỹ thuật
Việc sử dụng vải mỏng xấp xỉ 5 g/m² đòi hỏi phải vượt qua nhiều trở ngại:
| Vấn đề | Khó khăn | Giải pháp / lưu ý |
| Độ bền cơ học (kéo, xé, mài mòn) | Vải quá mỏng dễ rách | Cần xử lý gia cố viền, dùng vật liệu khung nhỏ, ghép lớp bảo vệ |
| Giữ phom/cấu trúc 3D | Vải mỏng, xệ dưới trọng lực | Dùng khung mềm, keo, cắt laser, hoặc vật liệu gia cố vi mô |
| May/xử lý viền | Khi may sẽ dễ bị kéo rút/biến dạng | Cần máy may rất chính xác, kim rất nhỏ, đường may rất nhẹ nhàng |
| Khả năng nhìn/ánh sáng | Vải quá mỏng có thể nhìn xuyên thấu | Tạo các lớp phủ màu, độ chồng lớp, phản chiếu ánh sáng để tạo hiệu ứng mong muốn |
| Chi phí và khả năng tái tạo | Vật liệu hiếm và xử lý phức tạp | Thiết kế từng mẫu thử, sản xuất số lượng nhỏ, phương pháp thủ công kết hợp công nghệ |
Về kỹ thuật dệt/xử lý: từ vật liệu tới trang phục
Mặc dù chưa từng công bố về kỹ thuật dệt và công nghệ cắt may để tạo ra những bộ cánh haute couture cao cấp, nhưng Iris van Herpe từng “bật mí” với truyền thông rằng tất cả những sản phẩm thời trang do cô thiết kế đều là những sản phẩm mang yếu tố độc bản, số lượng nhỏ và xử lý kỹ thuật bằng tay tới 80%. kỹ thuật thủ công này giúp cô thử nghiệm được nhiều loại vật liệu mới từ vải (bio-material, sợi tổng hợp, carbon fiber, vật liệu laser-cut), cùng kỹ thuật hiện đại và tay nghề thủ công, đưa các sản phẩm haute couture mở rộng ranh giới giữa thời trang, khoa học, nghệ thuật.
Trong bộ “Seijaku”, cô sử dụng organza Nhật Bản loại nhẹ nhất, dệt từ những sợi mảnh đến mức “gấp 5 lần mỏng so với sợi tóc người” (five times thinner than human hair), rồi tiếp tục xử lý bằng kỹ thuật Shibori (kỹ thuật nhuộm vải thủ công của Nhật Bản) để tạo họa tiết và cấu trúc. Ngoài ra, trong nhiều thiết kế, cô kết hợp cắt laser, ép nhiệt, ghép lớp (lamination) hoặc dùng khung/khung vi mô để giữ phom và giảm độ “xệ” của vải mỏng. Ví dụ, vải organza có thể được xử lý ép hoặc kết hợp với vật liệu “khung” như mylar, sợi nhân tạo, hoặc lớp keo rất mỏng để giữ cấu trúc. Theo một số nguồn tin từ giới thời trang, trong một số thiết kế phần “viền” được làm bằng thép không gỉ cực mảnh (ultra fine stainless steel), được dán vào một mặt vải (một lớp nền cotton mỏng) để tạo khung, sau đó phủ các lớp vải mỏng phía ngoài.
Chuẩn bị và cắt vải
Vì vải cực mỏng và nhẹ, kỹ thuật cắt cần rất chính xác, nhiều khả năng NTK sử dụng laser-cut (cắt laser) để tạo các hình dạng, đường cắt sắc, đảm bảo mép vải không xơ, không rách, giữ đúng hình dáng. Điều này phù hợp với việc Iris van Herpen hay dùng laser-cut/heat-bonding (dán/ghép nhiệt) cho các chi tiết thủ công cao cấp của mình.
Với các chi tiết layer (tạo lớp), vải có thể được cắt thành nhiều miếng nhỏ, sau đó xếp chồng hoặc xen kẽ, để tạo độ trong suốt, chiều sâu và “chuyển động” của lớp vải, tận dụng tối đa đặc tính nhẹ, bay của dòng vải “air fabric”.
Ghép vải & xử lý mép/cấu trúc
Do vải quá mỏng và nhẹ, nếu may truyền thống có thể không giữ form tốt, dễ xệ, nhăn, nhiều khả năng Iris van Herpen sử dụng kỹ thuật heat-bonding hoặc kết hợp với may thường, để kết nối các miếng vải mà không làm mất đi độ nhẹ, xuyên suốt. Với các chi tiết “khung”, ví dụ để tạo hình 3D, sóng nước… có thể cần thêm boning (khung nhẹ) hoặc cấu trúc hỗ trợ (như sợi carbon-fiber, khung vi sợi hoặc vật liệu tổng hợp nhẹ) để giữ phom. Trong BST Sympoiesis, Iris van Herpen nói về việc dùng “moon-curved bonings laser-cut from translucent carbon fibre” (sử dụng những thanh gọng định hình nhẹ, cong mềm được tạo ra từ sợi carbon bán trong suốt và được cắt bằng laser) để hỗ trợ cho loại vải air fabric.
Layer, in/ghép vật liệu hỗ trợ & hiệu ứng
Ngoài loại vải air fabric siêu nhẹ, Iris van Herpen thường ghép thêm vật liệu công nghệ cao: ví dụ trong Sympoiesis, cô dùng cả “brewed protein” (sợi lên men sinh học) được laser-cut và heat-bonded vào loại vải organza, để tạo các cấu trúc như san hô, bề mặt vải có cấu trúc của các sinh vật biển. Điều này giúp váy không chỉ là “vải voan nhẹ”, mà có cấu trúc, hình thái, chiều sâu — biến sản phẩm thời trang thành một tác phẩm điêu khắc mềm mại, linh hoạt.
Draping/định hình và thử nghiệm với form
Không theo cách làm truyền thống, Iris van Herpen thường không chỉ dựng bản vẽ 2D rồi may, mà “draping” (tạo hình) trực tiếp trên ma nơ canh để lên phom, từ đó tạo ra hình khối, các layer một cách tự nhiên hơn. Vì vải là vật liệu quá đặc biệt rất nhẹ, mỏng và dễ biến dạng — việc thử nghiệm phom thử trên người mẫu có thể được chỉnh sửa nhiều lần để đảm bảo rằng khi di chuyển chiếc váy tạo ra những hiệu ứng mềm mại, bay bổng.
Khâu thủ công và hoàn thiện sản phẩm
Mặc dù Iris van Herpen dùng nhiều công nghệ, phần lớn công việc vẫn được làm thủ công — từ việc ghép vật liệu, đính, may viền, chỉnh phom. Để may sản phẩm, có thể NTK phải dùng chỉ nhỏ, kim nhẹ, seams (đường may) được ẩn kỹ, hoàn thiện mép cẩn thận hoặc bằng heat-bonding để tránh làm rách vải mỏng.
Ứng dụng và ý nghĩa sáng tạo
Loại vải “air fabric” này chủ yếu xuất hiện trong các thiết kế haute couture — nơi cái đẹp, trải nghiệm thị giác và ý niệm nghệ thuật quan trọng hơn yếu tố thương mại. Các sản phẩm này mang nhiều thách thức về kỹ thuật nên chưa thể sản xuất và ứng dụng cho các sản phẩm ready-to-wear (thời trang may sẵn). Tuy nhiên, Iris van Herpen đã mở ra một chương mới cho các loại vật liệu có thể ứng dụng trong thời trang cao cấp, một phần của thử nghiệm biodesign (sợi vải sinh học) và tương lai của ngành thời trang: vật liệu nhẹ giúp “cộng hưởng” trong không gian ánh sáng, mang tới “sự sống” cho trang phục. Việc kết hợp vải siêu nhẹ với công nghệ như cắt laser, in 3D, keo vi mô và xử lý ánh sáng là xu hướng mà Iris van Herpen đã theo đuổi nhiều năm.
Đón đọc Đặc san Dệt May và Thời trang số tháng 12/2025. Chi tiết tại đây!
