Trong thế giới thời trang và thiết kế đương đại, nơi chu kỳ xu hướng ngày càng rút ngắn, giá trị của những thực hành thủ công lâu đời đang được nhìn nhận lại với một sự trân trọng mới. Không còn bị xem là đối lập với hiện đại, di sản thủ công ngày nay được coi như nguồn mạch nền tảng cho sáng tạo bền vững, nơi vật liệu, bàn tay và thời gian cùng tham gia kiến tạo giá trị. Trong dòng chảy ấy, gốm Bát Tràng, làng nghề có lịch sử hình thành hơn ngàn năm tuổi bên bờ sông Hồng đã hiện diện một cách bền bỉ, như một minh chứng cho khả năng thích ứng của di sản khi bước vào đời sống thẩm mỹ đương đại. Những tác phẩm gốm mang hình tượng Ngựa cho năm Bính Ngọ, xuất hiện trong mùa Tết này, có thể được xem như một lát cắt tinh tế của quá trình đó.
Trong mỹ thuật truyền thống Việt Nam, Ngựa là biểu tượng của hành trình, sự bền bỉ và khát vọng vươn xa. Khi được tái hiện trên gốm Bát Tràng đương đại, hình tượng này được xử lý với tinh thần tiết chế: không phô trương, không tả thực, mà chú trọng vào dáng thế và thần thái.
Trong văn hóa Á Đông, Tết không chỉ là thời khắc chuyển giao của thời gian, mà còn là dịp để con người trao gửi cho nhau những thông điệp tốt lành cho một khởi đầu mới. Bước sang năm Bính Ngọ, hình tượng Ngựa, linh vật của tốc độ, ý chí và khát vọng vươn xa trở thành biểu trưng nổi bật cho tinh thần hanh thông, bứt phá và thịnh vượng.
Trong dòng chảy sáng tạo đương đại của gốm Bát Tràng, các tác phẩm linh vật Ngựa năm Bính Ngọ được phát triển theo hướng kết hợp truyền thống và ngôn ngữ tạo hình hiện đại: Kiểu dáng cân đối, mang tính trưng bày cao; Men lam, men ngọc, men đa sắc được xử lý sâu, tạo chiều sâu thị giác; Họa tiết yên hoa, vân mây, chạm khắc nổi gợi liên tưởng đến mỹ thuật cung đình và dân gian Việt…
Những tác phẩm gốm Ngựa cho năm Bính Ngọ vì thế mang tính trưng bày lâu dài, vượt ra khỏi tính mùa vụ. Chúng phản ánh cách mà nghệ nhân Bát Tràng chuyển hóa biểu tượng truyền thống thành ngôn ngữ thẩm mỹ phù hợp với nhịp sống mới, tương tự cách thời trang đương đại làm mới các giá trị thủ công cổ điển.
Mỗi xưởng gốm, mỗi nghệ nhân lại có sự sáng tạo khác nhau, tạo nên sự biến hoá, đa dạng, đầy màu sắc. Từ tượng ngựa phong thuỷ với các loại men truyền thống đến vẽ vàng kim hay bạc… Các chủ đề phong phú “mã đáo thành công” hay ngựa cưỡi mây, ngựa với hoa mẫu đơn…
Ngựa còn được trang trí trên các sản phẩm truyền thống như bình, lọ, trở thành những món quà Tết hữu ích, vừa tiện dụng, vừa tinh tế.
Trong đời sống hiện đại, quà Tết không chỉ là hành vi trao tặng, mà còn là sự lựa chọn mang tính thẩm mỹ và văn hóa. Gốm Bát Tràng, với chiều sâu di sản và tính thủ công, đáp ứng nhu cầu đó một cách tự nhiên. Đó vừa là sản phẩm thủ công mỹ nghệ cao cấp, vừa là kết tinh của tri thức nghề truyền thống. Bởi mỗi tác phẩm gốm không chỉ trải qua quá trình tạo hình, tráng men và nung lửa, mà còn hàm chứa: Tri thức dân gian về đất, nước, tro, lửa; Thẩm mỹ Việt được bồi đắp qua nhiều thế hệ; Dấu ấn cá nhân của nghệ nhân, không có sản phẩm thứ hai hoàn toàn giống.
Ở đây, quà tặng không phải là mục tiêu cuối cùng, mà là một kênh để di sản bước vào đời sống. Một tác phẩm gốm mang hình tượng Ngựa Bính Ngọ có thể được lựa chọn vì ý nghĩa chúc tụng đầu năm, nhưng giá trị bền vững nằm ở việc nó tiếp tục hiện diện trong không gian sống, như một phần của đời sống thẩm mỹ lâu dài.
Trong bối cảnh thời trang và thiết kế ngày càng quan tâm đến tính bền vững, những làng nghề như Bát Tràng cho thấy: di sản không phải là điều cần được “bảo tồn nguyên trạng”, mà là nguồn lực sáng tạo có khả năng tái sinh.
Những tác phẩm gốm mang hình tượng Ngựa Bính Ngọ trong mùa Tết này, vì thế, không chỉ là vật phẩm trang trí hay quà tặng, mà là một lời gợi mở nhẹ nhàng về giá trị của thủ công, của thời gian và của những gì được làm nên bằng sự kiên nhẫn. Đó là một tinh thần rất gần với thời trang: chậm rãi, có chiều sâu và hướng tới tương lai bền vững.
Bài viết của tác giả Dương Thị Hằng đăng trên Đặc san Dệt May và Thời trang số tháng 1+2/2026.Chi tiết tại đây!
