Từ những xưởng dệt, nhà máy sơ khai, ngành Dệt May Việt Nam đã từng bước vươn lên, vượt qua nhiều thăng trầm của lịch sử, từ chiến tranh đến những cuộc khủng hoảng kinh tế, địa chính trị, dịch bệnh và những biến động khôn lường của thị trường. Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển đầy gian nan, thử thách khắc nghiệt nhưng cũng vô cùng vẻ vang, anh hùng, cùng với những con người tận hiến, kiên trì và không ngừng đổi mới, ngành Dệt May Việt Nam đã phát triển từ những xưởng sản xuất nhỏ lẻ trở thành một ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực – tiên phong trong đổi mới và hội nhập quốc tế, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của kinh tế đất nước.
Ghi nhận những giá trị và đóng góp của ngành, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã ký Quyết định số 798/QĐ-TTg lấy ngày 25 tháng 03 là Ngày truyền thống ngành Dệt May Việt Nam nhằm giáo dục truyền thống, động viên phong trào thi đua lao động sản xuất vì sự phát triển của ngành và đất nước. Hãy cùng nhìn lại những dấu mốc tiêu biểu trong hành trình phát triển của ngành Dệt May Việt Nam.
Ngành Dệt May Việt Nam thời kỳ hình thành (1898 – 1945)
Thông qua các tư liệu khảo cổ học, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã chứng minh được nghề dệt nước đã có từ xa xưa, trải qua các triều đại phong kiến. Đến nay, những làng nghề truyền thống vẫn được bảo tồn và hoạt động đến hiện nay như làng lụa Vạn Phúc – Hà Tây, làng Nha Xá – Hà Nam, Tân Châu – An Giang…
Cuộc khai thác thuộc địa của Pháp lần thứ nhất ở Đông Dương đã tạo ra những sự thay đổi quan trọng trong đời sống kinh tế – xã hội của Việt Nam, trong đó có ngành Dệt May Việt Nam. Năm 1898, nhà máy tơ lụa đầu tiên ra đời tại Nam Định, ngành công nghiệp dệt Việt Nam chính thức hình thành, bước vào kỷ nguyên sản xuất công nghiệp kéo theo sự ra đời và hoạt động sản xuất của các nhà máy dệt.
Ngành Dệt May Việt Nam giai đoạn đất nước chiến tranh và chia cắt 2 miền (1945 – 1975)
Giai đoạn này, ngành Dệt May Việt Nam phát triển theo 2 hướng khác nhau. Ở miền Bắc, ngành dệt may phục vụ cho kháng chiến và tái thiết đất nước, trong khi miền Nam phát triển theo hướng thị trường, có nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến ngành dệt may, nhiều lần tới thăm các xí nghiệp, xưởng sản xuất, căn dặn cán bộ – người lao động ngành phải tích cực sản xuất, lao động, góp sức trong công cuộc thống nhất đất nước.
Sau khi giành được hòa bình, năm 1954, Nhà máy Dệt Nam Định được khôi phục và tiếp tục phát triển. Một số công ty may khác được thành lập như Công ty May Chiến Thắng, Công ty May Thăng Long, Nhà máy Dệt 8/3,… Những làng nghề truyền thống cũng được thừa hưởng không khí chiến thắng và tiếp tục phát triển.
Ngành Dệt May Việt Nam trong 10 năm đầu thống nhất đất nước (1975 – 1985)
Sau khi hoàn toàn thống nhất, nhà nước đã tiếp quản, quốc hữu hóa các nhà máy dệt may lớn ở miền Nam như Nhà Bè, Việt Thắng, Phong Phú, Thành Công, tổ chức lại sản xuất, vượt qua khó khăn về nguyên liệu, công nghệ, thị trường, góp phần quan trọng vào giải quyết việc làm, ổn định đời sống nhân dân, đảm bảo hàng hóa thiết yếu trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn. Ngay sau đó là sự tái thiết, mở rộng và thành lập các doanh nghiệp quốc doanh như Công ty May Hà Nội, Dệt May Huế, Dệt May Nha Trang,… Ở cấp địa phương cũng được thành lập một số công ty may nhỏ, đáp ứng nhu cầu trong nước.
Năm 1976, ngành Dệt May Việt Nam lần đầu tiên xuất khẩu sang Đông Âu, điển hình là Liên Xô. Đến năm 1979, khi thị trường Đông Âu mở rộng, Việt Nam tiếp tục xuất khẩu sang Tiệp Khắc, Hungary, Đông Đức…
Ngành Dệt May Việt Nam trong thời kỳ đầu đổi mới, mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế (1986 – 1994)
Bước sang thời kỳ đổi mới, ngành dệt may bắt đầu có sự chuyển mình rõ rệt với những chính sách cải tổ trong cơ chế quản lý, thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Nhiều nhà máy được cải tiến, các doanh nghiệp tư nhân và FDI được khuyến khích phát triển nhờ củng cố, kiện toàn hệ thống quản lý ngành, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.
Tuy nhiên, không lâu sau đó, ngành Dệt May Việt Nam rơi vào khủng hoảng khi Liên Xô tan rã, kéo theo sự đi xuống của các thị trường xuất khẩu chính. Nguồn cung nguyên vật liệu, thiết bị sản xuất bị hạn chế, các doanh nghiệp phải giảm tối thiểu mức sản xuất.
Ngành Dệt May Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển, mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế (1995 – 2005)
Giai đoạn này, nhà nước đã thành lập Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), kiện toàn hệ thống quản lý, tổ chức công đoàn ngành, phát triển mạnh mẽ các nhà máy, công ty thành viên; đẩy mạnh xuất khẩu, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu quốc gia.
Những năm đầu thế kỷ 21, ngành Dệt May Việt Nam nhanh chóng phát triển trở lại, phát triển cả chiều rộng và chiều sâu, trở thành một trong những ngành trọng điểm của nền công nghiệp Việt Nam thời kỳ này.
Ngành Dệt May Việt Nam phát triển toàn diện, từng bước trở thành nước xuất khẩu dệt may hàng đầu thế giới (2005 – nay)
Trong hai thập niên trở lại đây, với vai trò hạt nhân, Vinatex đã dẫn dắt ngành Dệt May Việt Nam từng bước phát triển toàn diện, gắn liền với làn sóng hội nhập kinh tế quốc tế và những chuyển biến sâu sắc trong bức tranh thương mại toàn cầu. Từ vị thế khiêm tốn của một ngành gia công đơn thuần, Dệt May Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong ba trung tâm xuất khẩu lớn nhất thế giới, với kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm và mạng lưới thị trường trải rộng khắp năm châu.
Bước sang giai đoạn mới, ngành Dệt May Việt Nam không chỉ đóng vai trò chủ lực xuất khẩu, mà còn là lĩnh vực tiên phong trong chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trước những biến động của nền kinh tế toàn cầu, sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng và các yêu cầu khắt khe về môi trường, ngành Dệt May Việt Nam đã xác định một lộ trình phát triển dài hạn, với mục tiêu đến năm 2035 xây dựng một nền công nghiệp dệt may hiệu quả, bền vững và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới.
Nhân dịp này, Lãnh đạo Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) đã tới dâng hương Tổ nghề và Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Nhà truyền thống ngành Dệt May Việt Nam (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình).
Đây là hoạt động thiết thực nhằm khơi gợi truyền thống, khí thế lao động sáng tạo tới toàn thể CBNV và NLĐ của toàn Tập đoàn trong bối cảnh Vinatex đã hoàn thành thắng lợi kết quả SXKD năm 2025 với lợi nhuận cao kỷ lục trong 30 năm thành lập.
Bước sang năm 2026, ngành Dệt May Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn do xung đột địa chính trị gia tăng tại nhiều khu vực trên toàn cầu, nhất là khu vực Trung Đông, Lãnh đạo Tập đoàn Dệt May Việt Nam và các đơn vị sẽ tiếp tục truyền thống kiên cường – đoàn kết – dũng cảm – sáng tạo, hun đúc tinh thần nhiệt huyết, tăng tốc thực hiện chiến lược phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
